herfstHerfst! De bomen verkleuren. Een prachtige tijd van het jaar. De herfstperiode is bij uitstek geschikt om de balans op te maken.

Wat is voor verbetering vatbaar, wat niet? Wat kan je eventueel veranderen? Welke activiteiten passen daar goed bij?

Groepsdynamisch gezien heeft de groep zich gevormd. Als het proces positief verlopen is breekt nu de fase aan van lekker met elkaar aan het werk. En mag je jezelf feliciteren! Je zult wel moeten blijven opletten en bijsturen, groepsvormingsactiviteiten en energizers blijven doen, maar de bedding voor de rest van het jaar is gelegd (als er geen veranderingen komen tenminste). Als het in je groep nog niet lekker loopt. Trek dan aan de bel. Laat iemand met je meekijken en meedenken.

In de herfst is het zaak om de balans op te maken en een laagje dieper te kijken. Hoe zijn de onderlinge relaties verdeeld in de groep? Over het algemeen wordt het Sociogram afgenomen maar leerkrachten vragen regelmatig aan mij hoe ze dit proces kunnen beïnvloeden.

Het sociogram, of de sociomatrix wordt opgesteld aan de hand van de antwoorden op vragen als:

–       Met welk kind kun je goed samenwerken?

–       Met welk kind kun je helemaal niet samenwerken?

–       Met welk kind wil je graag spelen?

–       Met welk kind wil je helemaal niet spelen?

Als je het precies wilt weten, laat je deze vraag voor alle kinderen beantwoorden. Je geeft ze een overzicht met alle namen en stelt bovengenoemde vragen. Laat ze plussen en minnen.

karin peter Fatima Saïd Fleur Mark Anna totaal
Karin x + + 2
peter x + + 2
Fatima + x + 2
Saïd + x + 2
Fleur + + x 2
Mark + + x 2
Annabelle + + x 2
totaal 2 3 2 1 4 2 0

Voorbeeld van een sociomatrix

Een sociomatrix laat je snel zien hoe de keuzes van de kinderen gemaakt zijn. Wie er populair zijn in de groep, wie controversieel, wie genegeerd worden en wie gemiddel zijn.

Populaire kinderen zijn de kinderen die vaak worden gekozen. Ze kunnen met iedereen goed opschieten en zijn vaak zeer sociaal vaardig.

Gemiddelde kinderen zijn de kinderen die gemiddeld genomen goed in de groep liggen. Ze worden zo tussen de 2 – 4 keer positief gekozen.

Controversiële kinderen ( + > 4, – > 4) zijn kinderen die tegenstrijdige gevoelens oproepen. Ze hebben leuke kanten, maar ze irriteren ook andere kinderen.

Genegeerde kinderen (0 of 1 punt) zijn kinderen die niet of nauwelijks gekozen worden. Dit kan zijn omdat ze niet opvallen; wat stil en teruggetrokken zijn. Het kan ook zijn dat deze kinderen onvoldoende sociaal vaardig zijn of zich te ‘ouwelijk’ of te ‘kinderachtig’ gedragen. Genegeerde kinderen kiezen vaak de populaire kinderen.

Buitengesloten kinderen (- > 4) zijn de kinderen die alleen maar negatief gekozen worden. Dit zijn kinderen die vooral irritatie oproepen. Dit zijn de kinderen die in een negatieve groep de zondenbok wordt. Het zijn vaak niet sociaal vaardige kinderen. En als je hier als school niets aan doet, zijn dit de kinderen die hun hele schoolloopbaan alleen zijn.

Maak een overzicht voor jou groep. Begin met een naam en zet een pijl naar de leerlingen die gekozen zijn. Bouw zo het geheel op. Pak een A3 papier, dat geeft je wat meer ruimte. Accepteer dat het er wat rommelig uitziet. Het gaat er vooral om dat je de onderlinge relaties kunt ‘lezen’. Arceer de verschillende posities met een kleurtjes. En? Hoe staat het er voor in jouw groep?

Een Sociogram laat je de onderlinge relaties in jouw groep zien. Hiervoor moet je de onderlinge verbindingen tekenen.

SociogramZijn er kliekjes in jou klas? Wie kiest wie? (hier blauw)

Zijn er slangrelaties? (kinderen zijn onderling wel betrokken op elkaar maar de betrokkenheid is niet wederzijds; hier wit).

Zijn er Paren? (kinderen die voor elkaar kiezen en zich kunnen afzonderen van de rest; hier groen).

Wie nemen de sterposities in (hier Maaike); de populaire kinderen die veel gekozen worden

Welke kinderen worden buitengesloten (hier Karin); de kinderen die niet gekozen worden.

Kliekjes zijn belangrijk om te weten want die kunnen zich ontwikkelen tot rivaliserende subgroepen. Slangrelaties zijn belangrijk om te weten, daar kun je kinderen helpen er  wederzijdse relaties van te maken.

Kinderen die niet de goede sociale vaardigheden ontwikkelen, blijven in hun latere leven op problemen stuiten! Help ze!

10 tips om de onderlinge relaties te beïnvloeden:

1. Kijk naar de keuzes van de kinderen met wie ze graag samenwerken. Kinderen leren door identificatie met elkaar. Kijk of je keuzes van kinderen kunt honoreren. Als je een genegeerd kind bij een populair kind plaatst, leert dit kind ook hoe hij/zij zich sociaal vaardiger kan gedragen. Populaire kinderen hoeven meestal niet bij de kinderen van hun eerste keuze in een groep te zitten.

2. Geef de genegeerde kinderen altijd hun eerste keuze. Ze kiezen heel vaak de populaire kinderen uit de groep.

3. Doe verdiepende kennismakingsoefeningen! (zie e-book Aan de Slag met..)

4. Blijf energizers doen met de kinderen!

5. Maak tweetallen en laat ze samen een opdracht uitvoeren die tijd vraagt en waar ze bijvoorbeeld foto’s moeten gaan maken in en om de school.

6. Doe bijvoorbeeld een stellingspel met kinderen. Stel bijvoorbeeld verschillende vragen aan de klas: Ik vind het geven van een prestatie eng: mee eens, gedeeltelijk mee eens, niet mee eens. Ik zou meer vrienden willen hebben: mee eens, gedeeltelijk mee eens, niet mee eens. In deze klas mag ik meedoen als ik het vraag: mee eens, gedeeltelijk mee eens, niet mee eens. etc Laat kinderen een hoek kiezen. En ga daarna met elkaar in gesprek. Wat verbaast je? Wat verbaast je niet? Bedenk ook oplossingen met elkaar. Bijvoorbeeld als een kind meer vriendschappelijke contacten wil hebben, hoe kunnen we hem of haar daar als klas mee helpen?

7. Speel de geheime vriend in de klas (zie ebook: Aan de Slag met Groepsvorming) en andere werkvormen rond complimenten.

8. Besteed aandacht aan sociale vaardigheden!

9. Geef leerlingen spelletjes te doen, waarin samengewerkt wordt!

10. Blijf de groepsmissie centraal stellen en geef veel complimenten aan de kinderen die  gedrag laten zien die dit ondersteunen (blog 24 aug).

Door kinderen te helpen sociale vaardigheden op te bouwen, worden ze in staat gesteld een balans te ontwikkelen tussen het aangaan van gezonde relaties en autonomie.

Stel je zelf een doel op het gebied van de Sociaal Emotionele Ontwikkeling. Wat is Sociaal gezien de volgende stap die jij met je groep wil gaan maken? Laat een reactie achter in het commentaar veld hieronder.

 

Zorg dat je het Verschil maakt!

Als je mijn blog waardeert dan hoor ik dat graag! en ik zou het heel fijn vinden als je mij wilt helpen om mijn facebookpagina Groepsvorming meer zichtbaar te maken door een like te geven. Voor al diegenen die dit inmiddels gedaan hebben: heel erg bedankt!

En verder: DEEL dit artikel met jouw netwerk, door op de Tweet, Like, Share of Google+ knoppen te klikken, zodat ook andere leerkrachten in jouw netwerk kennis kunnen maken met de blogspot van Klasse(n)Kracht!

2018-02-10T07:37:12+00:00

10 Comments

  1. Bianca oktober 23, 2014 at 19:38 - Reply

    Hoi Jelly,
    Ik heb een vraag aan je over het sociogram. Ik, als Kanjercoördinator, ben me hier verder in aan het verdiepen. Bij mij op school gebruiken we dit schooljaar het sociogram van de Kanjertraining, maar dit vind ik wel erg uitgebreid… Ik hoor ook veel collega’s klagen dat het veel tijd kost en de uitslag te veel informatie. In voorgaande jaren gebruikten we het sociogram van Sometics, maar hierbij liepen we er tegenaan dat ieder kind 3 kinderen moest kiezen om wel/ niet mee te spelen/ werken. We merkten dat het voor sommige kinderen heel lastig is om exact 3 kinderen te moeten kiezen. Bij de Kanjertraining is het handig dat ze alle kinderen moeten beoordelen, maar er komt zoveel info uit de uitslag dat het dan weer onoverzichtelijk wordt. Weet jij misschien een handig sociogram die niet te veel tijd kost om af te nemen en die een goed overzicht geeft van de groep. A.s. dinsdag staat het sociogram bij ons op de agenda, dus ik zal de tips die jij geeft zeker meegeven aan mijn collega’s!
    Alvast bedankt! Groetjes Bianca

    • Karin november 10, 2015 at 09:37 - Reply

      Hoi, wij gebruiken wel somatics, maar wij voeren naast de namen van de kinderen uit de groep, ook nog kind 1, kind 2 en kind 3 in. Wanneer kinderen echt geen tweede of derde kind uit hun groep kunnen kiezen, mogen ze voor kind 1,2 of 3 kiezen.
      Groetjes!

      • Jelly Bijlsma
        Jelly Bijlsma november 10, 2015 at 19:09 - Reply

        Hoi Karin, Goede tip! Dank je wel. En helemaal mee eens.
        Groet, Jelly

  2. Jelly Bijlsma
    Jelly Bijlsma oktober 23, 2014 at 22:45 - Reply

    Hoi Bianca, dank je wel voor deze vraag! Omdat jou vraag vaker gesteld wordt ga ik hem a.s. zondag beantwoorden in mijn blog. Kun je voor mij aangeven welke info jij/jullie van het Sociogram willen kunnen aflezen? Oftewel: welke informatie moet het jullie opleveren?
    groet,
    Jelly

  3. Bianca oktober 24, 2014 at 08:09 - Reply

    Hoi Jelly,

    Wij willen via het sociogram graag te weten komen welke kinderen in de groep populair zijn, welke kinderen niet. Welke kinderen kiezen wel/ niet voor elkaar. Aan de hand van deze gegevens kijken we dan verder wat de oorzaak zou kunnen zijn dat een kind niet goed in de groep ligt. Ook zijn er kinderen die denken dat de groep ze ontzettend leuk vinden (“grappige aapjes in de klas”) en dat blijkt dan via het sociogram niet zo te zijn. Je hebt dan een mooi middel om met de ouders en het kind te bespreken. En om natuurlijk zelf ook mee aan de slag te gaan 😉
    Groetjes Bianca

  4. Alice oktober 25, 2014 at 18:55 - Reply

    Beste Jelly,

    We hebben een combigroep waarbij de leerkrachten veel groepsvormende activiteiten hebben gedaan. Leerlingen die als buitengesloten uit het sociogram kwamen hebben zich tijdens een groepsactiviteit( dans en drama) zich van een andere kant laten zien. Hierdoor kreeg een aantal van hen waardering.
    Toch zijn we er nog niet omdat deze twee buitensgloten leerlingen tijdens het werken en de instructie storend gedrag tonen vanwege prikkelverwerkingsproblematiek. Klasgenoten geven aan hier last van te hebben en willen rustig kunnen doorwerken waardoor deze 2 leerlingen als buitengesloten uit het sociogram komen. .Het gaat hier niet om een ordeprobleem…het gaat om scheefgroei…waarbij je aan de ene kant hun kwaliteiten kan uitvergroten door groepsactiviteiten en anderszijds meer aanpassingen nodig hebben tav hun werk(niveau) dan er in deze klassensituatie geboden kan worden. Wat werkt?

    Eeen tweede is dat deze groep, dank zij de leerkrachten( zij maken het verschil) een groep is gaan vormen.
    Echter de ouders van deze groep geven de leerkrachten het idee, doordat zij allerlei wensen / eisen neerleggen voor hun eigen kind over een groepsactiviteit, dat zij de verbetering van de groepsvorming nog niet zieni. Dit demotiveert de leerkrachten in hun vervolg- groepsvormende activiteiten.
    Hoe kunnen we ouders hiervan deelgenoot maken, behalve dan dat zij uitgenodigd zijn en worden voor een uitvoering van een groepsactiviteit en delen van foto’s via de website en ouders vragen actief mee te doen? Of willen we te snel..?

    • Jelly Bijlsma
      Jelly Bijlsma oktober 26, 2014 at 17:11 - Reply

      Hoi Alice, Wat ik me net bedacht is dat je aan ouders kunt vragen of ze zich zorgen maken en wat hun zorgen zijn. En dan vanuit oplossingsgericht vragen stellen de wenselijke situatie door de ouders laten beschrijven en waar zij (concreet omschreven) bij hun zoon of dochter aan merken dat de gewenste situatie bereikt is.
      Voor jullie: maak helder wie waar verantwoordelijk voor is. Ouders zijn verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kinderen, Leerkrachten zijn verantwoordelijk voor het geven van onderwijs. Als ouders op de stoel van de leerkracht gaan zitten, krijgen we rolverwarring en daar zijn over het algemeen de kinderen de dupe van. Soms is het nodig om dit hardop naar elkaar uit te spreken. Ouders accepteren namelijk ook niet dat leerkrachten op hun stoel gaan zitten. Denk aan de Pedagogische Driehoek. Alle benen moeten gelijk blijven! Succes!

  5. Jelly Bijlsma
    Jelly Bijlsma oktober 26, 2014 at 16:46 - Reply

    Hoi Alice, Dank je wel voor je vragen! Fantastisch om te lezen dat deze leerkrachten voor kinderen het verschil maken! En mooi om te lezen dat door verschillende activiteiten aan te bieden kinderen elkaar breder leren kennen en dus ook gaan waarderen! Dus vooral blijven doen!
    Deze vraag roept ook wel weer vragen op: oa hoe en waar en wanneer worden deze kinderen Buitengesloten? Is dat ook tijdens het buitenspelen of alleen tijdens het werken….
    Ik zou het gedrag met de leerlingen apart bespreken. Wat is het doel /functie van dit gedrag? Wat is het effect van dit gedrag? Zowel voor zichzelf als voor de omgeving. Zijn ze zich daar bewust van?
    Als de groep veilig voelt, kun je dit ook met elkaar bespreken. Zijn er kinderen die kunnen meehelpen om het gestelde doel te halen? Een soort buddy systeem. Soms zit hem dat in kleine reminders.
    Wat wil de leerling, wat wil de leerkracht, wat wil de groep?
    Hebben jullie de geheime vriend al gedaan? Ik zou in deze fase ook veel werken met complimenten en onderzoeken hoe de kwaliteiten van deze leerlingen ook gekoppeld kunnen worden aan lessituaties. Heb je hier wat aan? Ik hoor het graag!
    Je tweede vraag pak ik op als blog voor volgende week!
    Fijne week!

    groet,
    Jelly

  6. Carina mei 20, 2016 at 21:30 - Reply

    Hallo Jelly,

    Hier een bezorgde moeder met de volgende vraag.
    Wat vindt je ervan als leerkrachten de sociogram op de volgende manier gebruiken.
    Er zijn 2 vragen deze gaan over vriendschap en samenwerking.
    Het kind moet de opdracht op een tablet uitvoeren, ziet de naam van een medeleerling en moet vervolgens een cijfer van 1 t/m 10 geven.
    Van tevoren legt de leerkracht aan alle kinderen uit dat 10 je iemand heel leuk vindt en je vriend is, 9 ook heel leuk enz tot 1 heb je zelfs een hekel aan diegene.
    Ook zegt de leerkracht dat je er daarna absoluut niet over mag praten met de andere leerlingen , het is iets wat je voor jezelf houd.
    Dit gaat over kinderen uit groep 4
    Er ontstonden later die dag op het schoolplein conflicten omdat kinderen erachter kwamen dat andere kinderen hun een laag cijfer hadden gegeven.
    Kunnen leerkrachten dit zomaar op deze manier doen, je kinderen verbieden om dingen te zeggen tegen andere kinderen na zo een opdracht, kinderen van die leeftijd kunnen dat niet, dat is ook gebleken.

    Alvast bedankt voor je reactie.

    Met vriendelijke groet,

    Carina

    • Jelly Bijlsma
      Jelly Bijlsma mei 22, 2016 at 12:20 - Reply

      Dag Carina, Dank je wel voor je mail. Ik vind je vraag zo belangrijk dat ik er deze week mijn blog over heb geschreven. zie https://www.klassenkracht.nl/2016/05/het-verkreukelde-papiertje/
      Ik geloof dat leerkrachten dit overigens doen vanuit een goede intentie. Ik ben er niet op tegen dat dit gebeurd maar leeftijd en soort groep moeten wel meegenomen worden hierin. Mocht ik je nog ergens in kunnen ondersteunen, stuur dan een mail (info@jbct.nl). Hartelijke groet, Jelly

Leave A Comment

Klasse(n)Kracht!®

Sidoniastraat 16 1336ME Almere

Mobile: 06-24190128

Web: Facebook

Meest recente berichten