weektegenpestenAfgelopen week heb ik het kader van de Week Tegen Pesten elke dag op mijn Facebookpagina een blog geplaatst met daarin concrete werkvormen. Persoonlijk heb ik genoten van de serie van ‘Klokhuis’. Dat zit echt goed in elkaar. Een aanrader om met de klas te gaan bekijken en er met elkaar over in gesprek te gaan en er mooie werkvormen bij te verzinnen. Je kunt deze blogs terugvinden op mijn website (www.klassenkracht/blog/).

Zo af en toe mag ik vanaf een afstandje meegenieten: “Ha Jelly, ik wil je even laten weten dat ik zo blij ben met jouw ideeën! Zo waardevol, ik gebruik een hoop en met resultaat!  ‘ Ik wou dat mijn juf wist…’ helpt mij en de klas om meer zicht te krijgen op wat jij  ‘de onderwaterwereld in een groep’ noemt.  Ik ben een hoop te weten gekomen door deze opdracht. Morgen verder, eerst kijken we Klokhuis, dan ontstaat er steeds een mooi gesprek. ‘ Juf, bij onze klas kan de poster ‘wij pesten hier niet’ wel op de deur gehangen worden! Dus: thanks voor jouw handvatten voor een positieve sfeer in de groep!”

Dat zijn voor mij kippenvel momentjes. Ik vind het mooi om te lezen dat deze ervaringen opgedaan worden in een groep. Dat er bewustzijn groeit over het ‘Onderwaterprogramma’ van een groep. En dat een veilig leer- en leefklimaat creëren gaat over contact maken met elkaar, in gesprek gaan met elkaar. Gelegenheden creëren waarin je elkaar nog beter leert kennen.

Pijn

lelijke jonge eendjeSucces en mislukking bepalen je aanzien in de groep. Afwijzing is voor mensen uitermate pijnlijk. Op
het niveau van de hersenen is afwijzing net zo pijnlijk als fysieke pijn. Kinderen die buitengesloten worden, of die zich buitengesloten voelen ervaren dit dus als fysieke pijn. Volgens mij gebeurt dit ook in het proces van een moeilijke groep. Als de leerkracht geen grip krijgt op een groep, wordt hij/zij in feite ook buitengesloten van de groep. De leerkrachten die dit hebben meegemaakt zullen herkennen hoe pijnlijk dit voelt.

Als je kijkt naar de Chimpansees dan zie je dat als een dominant mannetje zich laat gelden de automatische reactie van de andere chimpansees is dat ze een ondergeschikte positie innemen. Een chimpansee doet dit door zich fysiek kleiner te maken. Wanneer een chimpansee lager in de hiërarchie staat en de juiste signalen van ondergeschiktheid afgeeft, zal de dominante chimpansee afzien van geweld. Het is een nuttige reactie. Als je kijkt in een klas waar een dominante leerling aanwezig is, zie je dit patroon terug. Medeleerlingen maken zich wat kleiner en vermijden de confrontatie waardoor ze uit de problemen blijven. Maar dit werkt niet voor alle leerlingen. Sommige leerlingen ervaren een ander gevoel. Ze worden boos en zullen gaan ‘vechten’ om tot een andere verhouding te komen. Dat resulteert in strijd. In sommige groepen speelt dit thema. Dan zie je dat er tussen een paar leerlingen voortdurend strijd is om de macht. Er zijn ook leerlingen die niet het ‘gevecht’ aangaan, maar die wel lijden onder het gevoel ‘niet gedomineerd te willen worden’ door een ander.

Nu is het zo dat naarmate je mensen (leerlingen) meer macht geeft, ze zich dominanter gaan gedragen. Dit geeft spanning in het onderwaterprogramma van de groep. Sommige leerlingen passen zich aan, andere leerlingen bemoeien zich er niet mee, gaan meer hun eigen gang en er zijn leerlingen die zich er ongelukkig door voelen. Denk hierbij aan de ‘meelopers’, de ‘omstanders’ en  de ‘buitenstaanders’. Besteed je hier als leerkracht geen aandacht aan, dan wordt dit probleem alleen maar groter. Je hoort dit soms ook over groepen. Dan is het in groep 5 nog wel te hanteren, maar in groep 7 is het een groot probleem.

Sociale belangen

SmileOnze diepste drijfveren zijn biosociaal zegt Max Wildschut (Stop, Denk, Doe; zo manage je je brein). Sociale belangen zijn gevormd door onze evolutionaire geschiedenis. Deze belangen zijn acceptatie, erkenning, macht en aanzien.  Om  het gedrag van mensen te begrijpen moet je kijken hoe de omstandigheden deze belangen raken.

Dit is waarom groepsvorming verder gaat dan het trainen van sociale vaardigheden. Het gaat er om dat je voortdurend weet hebt van de biosociale belangen in een groep. Hoe hoor ik erbij. Dit is ook waarom regie voeren op groepsvorming iets is van elke dag.

  • Wat voor groep willen we met elkaar zijn?
  • Wat is onze groepsmissie?
  • Welke waarden vinden we daarbinnen belangrijk?
  • En welke doelen stellen we onszelf om onze missie te realiseren.

In hetzelfde boek van Wildschut staat een mooi voorbeeld over jager-verzamelaars kinderen. Deze kinderen leerden via spelletjes te delen. Waarom? Omdat wanneer een jager succesvol is in de jacht, hij de opbrengst eerlijk verdeelt onder alle groepsleden. Eerlijk delen hielp onze voorouders te overleven. Op de waarde ‘delen’ werd dus heel duidelijk regie gevoerd.

Hoe staat jouw groep er voor?

In de meeste groepen loopt de stormingsfase ten einde. De fase waarin bepaalt wordt hoe we met elkaar omgaan. Hoe is dat nu in jouw groep? Reflecteer voor jezelf eens op bovenstaande punten. Voelen kinderen zich geaccepteerd?  Worden ze erkent in wie ze zijn, in hun kwaliteiten? Neem het Sociogram af en de Thermometer om hier inzicht in te krijgen. En observeer in vrije situaties. Hoe staat jouw groep er voor?

En natuurlijk hoor ik er graag over in het commentaarveld hieronder. Mocht je een vraag hierover hebben? Ik denk graag met je mee.

Maak het Verschil voor kinderen!

Wil je je kennis over groepsvorming vergroten? Wil je weten wat jij kunt doen om meer zicht te krijgen op de processen die spelen? Bestel dan het boek ‘Klasse(n)Kracht: met RESPECT voor de Klas!’ Klik hier voor het inkijkexemplaar en recensies.

Wil je het liever ervaren? Klik dan hier en schrijf je in voor de training Klasse(n)Kracht! op 24 november.

Een verschillige groet,

Jelly