ijsberg“Ik zie niks bijzonders aan die groep. Volgens mij hebben ze het goed met elkaar. De sfeer in de klas is OK en er gebeurt niet echt iets bijzonders…En toch hoor je van een ouder dat haar dochter zich niet lekker voelt op school. Hoofdpijn, buikpijn, slecht slapen. Hoe kan dat nou?”

ijsbergAls je kijkt naar een groep zijn er net als in de communicatie twee niveaus waar je naar kunt kijken.  Je hebt het sociale niveau. Dat is wat je kunt zien en horen. Dat is het gedrag. Het andere niveau is het psychologische niveau. Dat is het niveau wat er wel is, maar wat je niet duidelijk ziet of hoort. Dit is meer het gebied van de onze waarden, normen, overtuigingen, gevoelens, gedachten en motieven.

Het onderwaterprogramma van de groep

foto zwembadAls je naar een klas kijkt, kijk je meestal naar het sociale niveau want dat is wat je kunt zien en horen. Dus als iemand zegt: “ik zie niets aan die groep”, zegt hij dus eigenlijk ‘ik zie op het sociale niveau niks bijzonders’. Maar om te ontdekken wat er werkelijk speelt in een groep en wat er schuilgaat achter gedrag zul je naar het psychologische niveau moeten afdwalen, moet je op zoek naar het onderwaterprogramma van de groep.

Hoe kun je nu zicht krijgen op dat wat er zich afspeelt onder de waterspiegel? Allereerst door zicht te krijgen op de rollen die kinderen in de groep innemen. Stel in jouw klas zit een dominante leerling die zich regelmatig laat gelden. De automatische reactie van de andere leerlingen is het innemen van een ondergeschikte positie. Mooi hoe chimpansees dit doen. Ik schreef dit ook al eerder in een blog: Chimpansees maken zich fysiek kleiner wanneer een chimpansee zich dominant opstelt. Wanneer een chimpansee lager in de hiërarchie de juiste signalen van ondergeschiktheid afgeeft, zal de dominante chimpansee afzien van geweld. Een nuttige reactie dus.

Als je in een klas door deze bril kijkt, en op zoek gaat naar de dominante leerling dan kun je je vervolgens de vraag stellen hoe andere leerlingen hier op reageren. Dit is zo subtiel! Dit kan alleen al een blik met de ogen zijn. Nu zijn er ook leerlingen waar gevoelens van ondergeschiktheid een ander gevoel raken, zij worden bijvoorbeeld boos. Zij gaan ‘vechten’ om tot een andere verhouding te komen. Ze willen niet gedomineerd worden door één persoon. En dat levert strijd op. Strijd in de groep levert spanning op en kinderen die daar gevoelig voor zijn krijgen daar last van. Het verstoort hun gevoel van zich veilig voelen. En dit kan zich uiten in hoofdpijn en buikpijn.

Om dit te kunnen zien moet je dus een andere bril op zetten: de bril van het psychologische niveau. Bril 3 glazenHet sociogram analyseren, de rollen van de groep in beeld brengen, de thermometer en groepsvormingsactiviteiten doen. Groepsvormingsactiveiten zijn zeer zinvol om te doen met een groep. Door te observeren wat er gebeurd krijg je eigenlijk veel informatie over het ‘onderwaterprogramma’  van de groep. Vrijere situaties lenen zich hier ook goed voor: buiten spelen, de gymles, creatieve lessen. Hoe opener de situatie, des te meer zichtbaar wordt wat normaal ‘onder de radar’ blijft. Observeer de onderlinge verhoudingen. Leerlingen zijn zich er niet bewust van. Die reageren feitelijk op de omstandigheden en passen zich er in aan of strijden er tegen. Het is voor ons volwassenen zo belangrijk om hier meer bewust van te zijn zodat we het onze kinderen kunnen leren. Dit is waar je het verschil maakt voor kinderen.

De eerste periode zit er op. Als het goed is heeft de groep zich gesetteld en komt de performingsfase in zicht, of zit je er al in. Tijd voor reflectie:

  • Wat zijn de normen van de groep?
  • Hoe gaan kinderen met elkaar om?
  • Is er sprake van wederzijds respect? Zo ja, hoe ziet dat er uit? Zo nee, wat zie je dan?
  • Hoort iedereen erbij?
  • Wat is de volgende doelstelling voor de groep om dichterbij jullie groepsmissie te komen? Heb je die niet geformuleerd? Doe het alsnog. Na de Herfstvakantie een mooie start voor de volgende periode.

 

Groepsvorming verloopt spiraalsgewijs. Kleine en grote veranderingen kunnen aanleiding zijn voor een nieuw proces van groepsvorming. Een korte vakantie, een nieuwe leerling in de klas, een leerling die de klas verlaat. Bereid je er op voor dat na de herfstvakantie de storing terug komt. Neem de klas weer mee: wat voor groep willen wij ook alweer zijn? Wat helpt ons daarbij? etc.

Wil je leren zicht te krijgen op het onderwaterprogramma van de groep en dit begeleiden? Klik dan hier en schrijf je in voor de Workshop KLasse(n)Kracht: met RESPECT voor de Klas.
KlassenKracht 3D

De oorzaak van pesten en buitengesloten worden ligt in een onveilige sfeer in de groep en bij de pester. Wil je als school echt werk maken van een veilige sfeer? Ligt de Wet Sociale Veiligheid je na aan het hart? Klik dan hier en lees Klasse(n)Kracht: met RESPECT voor de Klas. De aanpak die je helpt om de ‘Wet Sociale Veiligheid’  handen en voeten te geven.

 

Fijne Herfstvakantie Noord en Midden Nederland !

Een verschillige groet,

Jelly