sociale invloed“Wow…” hoor ik een leerkracht zeggen. “Ik wist helemaal niet dat de onderlinge verhoudingen er zo uit zouden zien in mijn klas. Ik had eerlijk gezegd een heel ander beeld”. Mooi om te zien dat bepaalde kinderen die eigenlijk niet zo opvallen door veel kinderen gekozen worden, maar ook goed om te zien welke kinderen eigenlijk helemaal niet gekozen worden. En nog mooier, door dit te weten kun je bewuster gebruik maken van de kwaliteiten van deze vaak ‘stille’ krachten in je groep.

Afgelopen weken ben ik met verschillende teams aan de slag gegaan met het sociogram. Voor mij een instrument waarvan de kracht ervan vaak niet gezien wordt terwijl je er echt veel uit kunt halen om vervolgens weer regie op te voeren.

Uit onderzoek blijkt dat kinderen die op jonge leeftijd een buitengesloten positie innemen, dit hun hele schoolcarriere kunnen blijven. Het Sociogram is wat mij betreft het belangrijkste instrument om zicht te krijgen op buitengesloten en genegeerde posities van kinderen om er vervolgens regie op te kunnen voeren.

Wat kun je met het Sociogram te weten komen?

Het Sociogram is een instrument dat zicht geeft op de onderlinge relaties in je groep. De posities die kinderen innemen in je groep, de invloed die sommige kinderen hebben op andere kinderen, maar ook welke kinderen bijna niet opgemerkt worden of zelfs buitengesloten worden. Daarnaast geeft het je zicht op de aanwezige kwaliteiten in je groep en door dit te weten kun je er bewust op sturen. Sommige kinderen laten vooral hun valkuilgedrag zien en hebben jou nodig om de onderliggende kwaliteit meer op de voorgrond te zetten.

Hoe werkt het? Je stelt vier vragen aan de leerlingen:

  • Met wie speel je graag?
  • Met wie speel je liever niet?
  • Met wie werk je graag samen?
  • Met wie werk je liever niet samen?

 

Je kunt gebruik maken van een gratis programma via Sometics.nl. Kinderen vullen het in op de computer en je hebt snel de resultaten tot je beschikking.

De kracht van het Sociogram

Wat kun je te weten komen met het Sociogram (zie ook hoofdstuk 4 en 6 in mijn boek Klasse(n)Kracht: met RESPECT voor de klas!).

  • Schermafbeelding 2014-10-26 om 08.31.56Met een Sociomatrix kun je de posities van de kinderen in beeld krijgen. Op de matrix worden de posities van de kinderen in een oogopslag duidelijk: welke kinderen zijn Populair in de groep (vaak positief en weinig negatief gekozen), Controversieel (vaak positief en vaak negatief gekozen), Genegeerd (weinig gekozen) of Buitengesloten (weinig positief en vaak negatief gekozen). En welke rol nemen deze leerlingen in? Wie beïnvloedt de groep positief of juist negatief?

 

  • SociogramMet een Sociogram kun de onderlinge relaties in beeld te brengen. Welke wederzijdse voorkeuren zijn er? Bestaan er kliekjes in je groep? Wat is de invloed die hier van uitgaat in jouw groep? Of zijn er maar weinig wederzijdse voorkeuren, wat kan wijzen op verdeeldheid in de groep of ‘los zand’. Bestaat er een scheiding tussen jongens en meisjes? Ik maak deze zelf altijd handmatig als ik met een ‘moeilijke’ klas werk. Ik weet dat Sometics dit ook aanbiedt, maar daar moet je voor betalen. En persoonlijk zou ik je het handmatig tekenen aanraden omdat je dan als het ware meegenomen wordt door de keuzes van de kinderen en het onder je handen meer gaat leven. Aflezen is toch anders dan zelf maken.

 

Wat me trouwens opgevallen is dat als je gebruik maakt van ParnasSys je te maken hebt met een andere codering. Zo wordt in ParnasSys een leerling met 2 positieve keuzes en 3 negatieve keuzes gezien als een genegeerd kind. In mijn optiek (en de codering die ik gebruik, en die ik altijd in de literatuur tegenkom) is dit geen genegeerd kind. Een genegeerd kind is iemand die meestal 0 en soms 1 keer gekozen wordt. Praat hier in ieder geval met elkaar over. Ik denk dat het goed is dat Intern Begeleiders hier van op de hoogte zijn.

Wil je in ParnasSys een matrix kunnen printen, dan kun je het volgende doen: Je gaat naar “overzichten”, dan kies je “leerlingvolgsysteem”- “begeleiding” – “sociogram” pdf (onderste) – “2016/201 7 “- dan krijg je de pagina met het sociogram. Die kun je dan gebruiken. Daaronderaan zie je vier tabjes (resultaat- sociogrammen-details en wederkerigheid-kruistabel) en dan klik je de tabjes aan om de informatie te printen die je nodig hebt.

Observatie op het plein

Kijk nu door de bril van het Sociogram eens naar wat je ziet gebeuren in de groep of op het plein. Doe dit samen met een collega die jouw groep niet heeft. Wie speelt met wie? Is er iemand die zich verstopt in de pauze? Wie loopt om? Treuzelt? Let eens op getoonde emoties? Zie je angst? Boosheid? Wordt er gepest? (is er wederkerigheid in bv het stoeien? Als het niet wederkerig is, heb je te maken met pesten). Oftewel zie je de patronen die je waarneemt in het sociogram terug op het plein?

Meer weten en leren?

Zou je hier meer over willen weten en leren? Op 3 november geef ik de training ‘Hoe hoor ik Erbij ‘. Op deze dag leer je de ins en outs van het sociogram en  hoe je vanuit de posities van de kinderen meer regie kunt voeren op de beschikbare kwaliteiten in je klas (klik hier voor meer info).

Zorg dat je het Verschil maakt!

met een verschillige groet,

Jelly