Groen-of-rood-vandaag-300x232Een mentor van het praktijkonderwijs vertelde me over ‘haar’ groep. Veel zorg leerlingen, veel gedragsproblemen, slechte luisterhouding maar vooral een nare manier van met elkaar omgaan. Elkaar laten struikelen, trappen, uitlachen, uitschelden, Samen met deze klas en een collega hadden ze een aangrijpende film gezien over pesten en naar aanleiding daarvan een stellingenspel gedaan. Er ontstonden mooie gesprekken. De inbreng en de betrokkenheid van de leerlingen waren zeer groot. Het doel was natuurlijk om een koppeling te maken naar de klas. Tot verbijstering van deze mentor snapte de klas (of een belangrijk deel van de klas) niet waar de mentor zich zo druk over maakte. In hun ogen was het heel normaal om te zeggen dat je stomme schoenen aan had, dat je stonk of dat je iemand een bijnaam gaf. Ook was er een leerling die aangaf dat pesten eigenlijk heel leuk was om te doen. De leerkrachten schrokken hoe deze leerlingen negatieve waarden hadden ontwikkeld en het ook heel ‘normaal’ vonden dat je negatief bent naar elkaar. Daarbij kwam dat de leerlingen ook heel duidelijk waren over het vertrouwen van een docent. ” Je gaat echt geen juf vertrouwen…”

Hoe beschadigd ben je als je er van overtuigd bent dat een leerkracht niet iemand is die je kunt vertrouwen? Ik vraag me dan af of dit een van de bijwerkingen is van Passend Onderwijs. En misschien moeten we in het kader van Sociale Veiligheid eens in kaart brengen hoe leerlingen zich sociaal en emotioneel voelen in hun klas. Want het valt mij op dat in het sociogram de leerlingen met gedragsproblemen of leerproblemen vaak een buitengesloten, een genegeerde of een controversiële positie innemen. Even een uitstapje naar het Pygmalion effect.

Pygmalion Effect

Weet je nog van het onderzoek dat ooit gedaan is. Wat bekend is geworden onder het Pygmalion effect? Pygmalion was een beeldhouwer uit de Griekse mythologie. Dagenlang werkte hij aan een standbeeld van een mooie vrouw. Hij gaf het de perfecte schoonheid. Het beeld was echter zo prachtig dat de beeldhouwer smoorverliefd werd op het beeld. Hij schonk haar de mooiste cadeaus en juwelen. Maar het beeld bleef van steen. Pygmalion smeekte de goden om haar tot leven te wekken. En….zijn wens ging in vervulling.

In de jaren zestig van de vorige eeuw voerde psycyoloog Robert Rosenthal een bijzonder experiment uit. Hij nam lampionintelligentietesten af bij kinderen, maar vervalste de uitkomsten. Deze ‘vervalste’ uitkomsten deelde hij met de leerkrachten. Wat bleek? De leerlingen die als ‘meer intelligent’ waren bestempeld, behaalden veel betere resultaten dan de leerlingen die als ‘minder intelligent’ waren aangeduid.

De moraal: Onbewust geven wij bepaalde kinderen meer aandacht dan andere kinderen. We geven zwakke leerlingen minder beurten, stellen minder hoge eisen aan hun antwoorden en we geven ze minder tijd om na te denken omdat we niet verwachten dat zij het antwoord zullen weten. We nemen aan dat een stilte voor deze leerling zielig is…Door ons onbewuste gedrag worden deze leerlingen dus minder gestimuleerd.

Dit gebeurt ook bij gedrag. Bij kinderen die we ‘leuk’ of sympathiek vinden zien we negatief gedrag gemakkelijk door de vingers. Terwijl leerlingen die we minder ‘leuk’ of sympathiek vinden geven we negatieve feedback. En zij voelen zich (terecht) oneerlijk behandeld. Ben jij je daar Bewust van?

 Wat te doen?

Met de klas moet je natuurlijk aan de slag met de heersende waarden en normen. In dit geval kun je terug gaan naar het aanleren van sociale Vaardigheden: Zelfbewustzijn, Sociaal bewustzijn en Relationele vaardigheden. Te beginnen bij: ik ben aardig naar anderen, ik ben behulpzaam naar anderen, ik ben zorgzaam naar anderen etc.

Maar daarnaast is er meer nodig. Schoolbleef ontstaat er een collectief gevoel van machteloosheid. “We staan er bij en kijken ernaar. Het lijkt er op dat de straatcultuur steeds meer door de muren van de school heen dringt”. Omdat dit probleem een schoolbreed probleem is heeft het niet zoveel zin om dit op het nivo van de klas op te lossen. Er zal eerst teambreed met elkaar afgestemd moeten worden. Er zal iemand moeten zijn die de taak heeft om regie te voeren op Sociale Veiligheid. Mocht je daar meer over willen lezen kijk dan eens hier.

Zeven tips om te werken aan een sociaal veilig klimaat in de school:
  1. Bepaal met elkaar jullie missie t.a.v. sociale veiligheid.
  2. Bepaal met elkaar welke kernwaarden voor jullie als team hierin  leidend zijn, en
  3. Vertaal deze kernwaarden naar concreet waarneembaar gedrag: wat zie ik je dan doen, wat hoor ik je dan zeggen, en spreek elkaar er op aan als je een collega hoort schreeuwen of nare dingen hoort zeggen.
  4. Stel met elkaar vast hoe jullie als team willen dat leerlingen met elkaar omgaan. Praat met elkaar in concreet waarneem gedrag. Wat zie je leerlingen doen, wat hoor je ze zeggen.
  5. Wees ook helder hoe je reageert op gedrag dat je niet wenselijk vindt en wees daarin zelf een rolmodel. Een leerkracht die tegen een leerling schreeuwt of hij niet wat meer respect kan tonen, zit op hetzelfde niveau als de leerling zelf.
  6. Voer hier met z’n allen Regie op (zie ook KlassenKracht; met RESPECT voor de klas hoofdstuk 7)! En mocht je merken dat je het eng vindt om sommige leerlingen aan te spreken, heb het er over met collega’s en ga hier enerzijds mee aan de slag (persoonlijk meesterschap) en vraag hulp van collega’s. Je kunt ook samen een leerling aanspreken.
  7. Houd de vinger aan de pols. Evalueer als team in het begin wekelijks. Maak dit Belangrijk. Misschien wel het allerbelangrijkst!

 

Maak als team werk van Sociale Veiligheid!

Ik wens je veel succes!

Een verschillige groet,

Jelly

p.s. Wil je meer regie voeren op de onderlinge relaties in de klas. Kijk dan eens of de studiedag ‘Hoe hoor ik Erbij’ iets voor je is. Klik hier voor meer informatie.

Fijne week!