deep democracy 2“…Als je niet helemaal zeker bent van je jezelf, worden verschillen bedreigend. Dan ligt de verleiding op de loer om door het gebruik van macht die verschillen te reduceren in plaats van ze te hanteren. En als verschillen er niet mogen zijn dan gaan ze ondergronds…” (uit: Jitske Kramer, Deep Democracy).

Dit is wat ik zie gebeuren in teams en dit is wat ik zie gebeuren in klassen waar het ‘andere’ lastig is omdat we eigenlijk nog te weinig taal en begrip hebben voor het anders zijn. Hoe vaak hoor ik niet dat die leerling met zijn grote mond eigenlijk heel onzeker is? Of wat dacht je van die roddelende meiden? Het is allemaal gedrag dat  eigenlijk ergens anders naar toe wijst. Maar hoe vaak laten we ons niet afleiden door dat gedrag. We reageren op gedrag, we vinden er wat van en daarmee suggereren we ook nog dat wij weten wat ‘goed’ of ‘fout’ is. Elk belangrijk onderwerp kent meerdere standpunten. In alle kanten zit wel iets van een waarheid. De waarheid bestaat niet. Waarom doen we dan toch steeds alsof dat wel zo is?

 

Roltheorie

Als we het hebben over rollen in groepen, hebben we het meestal over de informele leider, de zorgzame, de volger, de clown etc. De roltheorie gaat er van uit dat rollen in de groep veel meer is dan iets wat je doet. Maar dat ook alle gevoelens, gedachten, thema’s, ideeën, meningen, gedragingen, ziektes, dromen en archetypen rollen in een groep zijn. Je zou kunnen zeggen dat alles wat er speelt in een groep als rol gedefinieerd kan worden. Alles wat je vindt, voelt of doet is onderdeel van de groep en daarmee ook een rol in de groep. Als ik zeg dat ik blij of verdrietig ben, dan neem ik de rol van blijdschap of verdriet op mij in de groep.

Door je te identificeren met een rol, wordt het lastiger om daarnaast ook iets anders te zijn. Je ziet dat ook gebeuren in een groep.

EPSON MFP image

Voor een leerling die de rol van de clown heeft opgeplakt gekregen, is het lastig om bijvoorbeeld ‘de serieuze’ te kunnen zijn. Hier heb ik eerder een blog ‘de rolklem’ over geschreven. Dus door je te identificeren met een rol verklein je de mogelijkheid om ook iets anders te zijn. Als ik mezelf identificeer met ‘sterk zijn’, is het lastig om te onderkennen dat er ook momenten zijn dat ik me zwak, onzeker of klein voel.

Volgens Kramer is een rol groter dan een individu. Daarom helpt het ook niet om de ‘rotte appel’ uit een groep te halen. Als het een rol is die in de groep zit, komt er vanzelf wel iemand anders die die plek opvult. Dus mensen/leerlingen kunnen wel uit een groep stappen, maar de rollen in de groep blijven. In teams hoor ik dit ook. Hoe teleurstellend is het voor een directeur om te horen dat bepaalde thema’s in het team na 10 jaar nog steeds leven.

Conflicten en tegenstellingen 

Duurzame veranderingen kunnen pas ontstaan als de onderliggende conflicten en tegenstellingen in een groep worden opgelost. Een autoritaire directeur kan vertrekken, maar de spanning rond de rol ‘autoritair en sturend’ blijft in de groep aanwezig. Als die spanning niet wordt opgelost, is de kans groot dat de volgende directeur zich hier op stuk bijt.

Als ik start met het begeleiden van een ‘moeilijke’ groep, dan start ik altijd met de gesprekken met de leerlingen. Intern Begeleiders die de gesprekken met de kinderen voeren geven altijd terug hoe bijzonder ze deze gesprekken ervaren. Ze zijn verbaasd over wat kinderen allemaal te vertellen hebben en wat er allemaal leeft en ook door de kinderen waargenomen wordt.

Door de gevoelens, gedachten, ideeën, gedragingen etc van alle leerlingen een stem te geven, breng je alles wat er gezegd wordt deep-democracy3naar het groepsbewuste. Informatie waarvan niet iedereen op de hoogte is en daardoor een eigen leven kunnen gaan leiden zit in het ‘onderwaterprogramma van de groep’. Als je er van uitgaat dat wat er in 1 persoon zit, ook in de groep leeft, snap je hoe waardevol het is om deze gesprekken te voeren. (In plaats van al die uren achter de computer zou ik daarom ook een pleidooi willen doen om deze tijd te besteden aan gesprekken met leerlingen, maar dat terzijde).

Zo herinner ik mij een leerkracht die een verhaal vertelde over de queen bee en haar hofhouding. Na dit verhaal kwamen er twee meisjes bij haar en vertelde haar dat zij zich door het verhaal bewust werden dat zij in de hofhouding zaten, maar dit helemaal niet wilden. Een queen bee  is in feite ook een rol van de groep die door een persoon ingenomen wordt.

En hoe los je nu die onderliggende tegenstellingen en conflicten op? Ik lees “…door onze obsessie met ‘goed’ of ‘fout’ kunnen we niet meer de waarheid in beide kanten zien. Hierdoor zetten we onszelf vast en elkaar klem in discussies uit angst ‘iets verkeerd’ te zeggen, of bang te zijn dat anderen ons uitlachen, negeren of uit de groep gooien. De stap naar de sabotagelijn is dan snel gemaakt”.

Kortom: maak het gesprek met elkaar belangrijk en gedraag je daarbij als een OEN: Open, Eerlijk en Nieuwsgierig.

Geniet van je vakantie!

met een verschillige groet,

Jelly

p.s  Wil je hier meer wijsheid in vergaren? Er staat nog een training Hoe hoor ik Erbij gepland op 8 juni!