De afgelopen 5 maanden heb je hard gewerkt aan het neerzetten van een prettige sfeer in de groep. Je hebt samen met de klas de missie bepaald, afspraken gemaakt, regie gevoerd op gedrag wat er bij hoort en toch merk je dat macho gedrag de overhand begint te nemen.

Macho gedrag…wat is dat eigenlijk?

Ik raadpleeg mijn grote vriend google: Macho is Spaans voor “mannetje”. “Een overdreven zelfbewuste man”. “Een man die zich stoer gedraagt. Alfaman. Bink. Haantje. Haantjesachtig.  Man die veel waarde hecht aan zijn ego. Man die zich overdreven mannelijk gedraagt. Man die zich stoer gedraagt. Overdreven mannelijk gedrag. Overdreven stoer. Stoere man …

Wat duidelijk wordt is dat in de omschrijving het gedrag gerelateerd wordt aan gedrag van mannen. Terwijl er natuurlijk ook vrouwen/meisjes zijn die stoer gedrag laten zien. Maar dat is een ander verhaal. Op basis van bovenstaande definities kunnen we stellen dat een macho cultuur iets waarbij we veel haantjesachtig gedrag zien, veel stoer gedrag. In de wandelgangen hoor ik die termen ook het meest. De verzuchting van al dat “haantjesgedrag”.

Als we de omschrijving pakken van “een overdreven zelfbewust man”, dan zou je kunnen zeggen dat als je een macho cultuur ervaart in je klas, je mogelijk relatief veel kinderen in je klas hebt die ‘overdreven zelfbewust’ zijn. Het is een te veel van het goede. Een te veel van een mooie kwaliteit; nl zelfbewustheid. Zelfbewuste kinderen en volwassenen zijn prachtig. Maar de kracht van deze kwaliteit is vooral zichtbaar als deze kwaliteit in balans gehouden wordt door zijn tegenhanger Bescheidenheid. Je zou dus kunnen stellen dat deze kinderen hun kernkwaliteit nog niet helemaal onder controle hebben. Overigens kan ook het omgekeerde aan de hand zijn. Sommige kinderen zie je heel stoer gedrag vertonen om iets anders te verbloemen. Dat noemen we een masker kwadrant. Maar even terug naar het uitgangspunt waarbij ik er van uitga dat de eerste stap is dat je kijkt naar waar dit gedrag een teveel van is.

Kernkwadranten

Als je dit wegzet in een Kernkwadrant (Ofman) ziet het er als volgt uit:

Zelfbewustheid

Arrogant

Onzichtbaarheid

Bescheidenheid

Dit is het ene deel van het verhaal. Zoals je weet doe jij er toe als leerkracht. Maar spelen ook wie jij bent, wat jouw ervaringen zijn die je hebt opgedaan (bijvoorbeeld met hele zelfbewuste mensen) hierbij ook een rol. Op basis van onze ervaringen ontwikkelen we al op hele jongen leeftijd theoriën en oordelen over de wereld om ons heen. Interessant nu is de vraag wat jouw ervaringen zijn met zelfbewustheid of arrogantie. En welke theorie/oordelen jij hierover gevormd hebben. Nu zijn de meeste leerkrachten vrouwen, dus de kans is groot dat we ergens in ons leven te maken hebben gehad met ‘haantjesgedrag’ of ‘stoerdoenerij’. En op grond van deze ervaringen zijn we tot bepaalde overtuigingen gekomen. En overtuigingen worden verhalen in ons hoofd.

De combinatie van deze twee invalshoeken: eerst een soort van neutraal kijken naar de situatie, mij helpt hierbij een kernkwadrant altijd heel goed, en ten tweede zelfonderzoek. Persoonlijk Meesterschap is niet voor niets de spil van de RESPECT-aanpak. Ben je meer een zelfbewuste leerkracht? Of pas je meer bij bescheidenheid of gereserveerdheid? En misschien kom je wel tot de ontdekking dat je op sommige momenten heel zelfbewust bent en op andere momenten meer gereserveerd. Onderzoek hoe het zit bij jou.

Persoonlijk Meesterschap

Door bewust te worden van deze twee ‘verhalen’ kun je met meer afstand kijken naar het gedrag wat momenteel bij jou in de klas op de voorgrond staat. Wat kun je hiermee doen? Je kan een lessenserie maken rondom gedrag/rollen die we soms laten zien. Je helpt kinderen hierdoor bewust te worden van wie ze soms zijn, hoe ze soms doen en wanneer dat gebeurd.

  1. Als eerste kun je acht kwaliteiten pakken die je herkent in jouw klas. Positief dus. Zelfbewust, behulpzaam, eerlijk, vriendelijk, optimistisch, daadkracht, Initiatiefrijk etc. Je behandelt eerst de woorden. Wat is het? Welke gedrag hoort hier bij. Zien we dat wel eens terug bij ons in de klas? Wie kent voorbeelden? Welke kinderen in de klas horen hierbij. Maak bijvoorbeeld een kwaliteitenmuur. Zorg er voor dat alle kinderen een of meerdere kwaliteiten hebben. Je kan ook eerst met de kinderen het kwaliteitenspel doen (zie ook bij de downloads).
  2. Dan vertel je dat kwaliteiten ook valkuilen kennen, je hangt deze woorden erbij en ook hier vraag je naar wat het is. Welke gedrag hier bij hoort en vraag je naar voorbeelden.
  3. Nu heb je een kader van waaruit je naar situaties kunt kijken. Verzamel de leuke en fijne momenten van de groep. Welke kwaliteiten worden dan ingezet. Soms zijn er ook minder leuke momenten, wat wordt er dan ingezet. Waar wil de groep ingroeien?
  4. Je kunt ook aan kinderen vragen of ze op verschillende momenten, verschillende kwaliteiten inzetten? of in een valkuil terecht komen.
  5. Na verloop van tijd kun je deze taal toevoegen. Stel dat een leerling zich verlegen voelt bij het houden van een spreekbeurt. Maar je weet dat hij zich heel zeker voelt bij tekenen. Dan kun je vragen hoe hij daar gebruik van kan maken.
  6. Dus als je last hebt van veel macho gedrag kun je de rol van bescheidenheid of gereserveerdheid centraal stellen. Maar waardeer ook de zelfbewustheid.

 

Deze manier van kijken en denken past helemaal in de fase waar de meeste groepen nu in zitten: de performingsfase. Als leerkracht ga je nu meer coachend te werk en minder sturend. Veel plezier!

En…spreekt deze manier van denken je aan en zou je graag willen leren werken met het kwaliteitenspel van Ofman. Op 13 maart is de studiedag ‘Hoe hoor ik Erbij’. Hierin gaan we vanuit het sociogram de rollen en posities van de leerlingen analyseren en leer je hoe je m.b.v. het kwaliteitenspel hier beweging in kunt maken.

Met een verschillige groet,

Jelly Bijlsma

 

bron: Kernkwaliteitenspel van Daniel Ofman